محمد مهريار

294

فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )

هم زمينهاى ناحيهء خوراسگان و ابر و بوزان كه ذكر آنها گذشت ، زه‌كشى مىشد و براى زراعت آماده مىگرديد و هم از « زه‌آب » اصفهان بلوك بزرگى مشروب مىشد و اين هنرمندى و آگاهى مردم اصفهان را مىرساند كه به چنين تعبيهء بزرگى در آب و آبيارى و زراعت توفيق يافته بودند . براى مزيد توضيح بگوييم كه قلعهء بزرگ « تبره » كه امروز خراب شده و آثارى از آن بر جا نيست ولى در روزگار صفويه آبادان بوده و تا همين اواخر عهد قاجاريه آثار آن بر جاى بود خندقى داشته است كه من خود آن را ديده بودم و هنوز هم آثار آن بر جاى است . اين خندق كه بر دور آن قلعه كشيده شده بود و بسيار پرآب بود و دنبالهء آن ادامه مىيافت و زمينهاى خوراسگان را مشروب مىساخت و اصلا در اين اواخر به اين خندق چشمهء خوراسگان مىگفتند . اين چشمه ( كى ) بسيار پرآب بود و « كى » هاى ديگرى هم مثل كىخاتون‌آباد و هفت‌شو كه در بالا به صورت قنات در مىآمدند و تا دل شهر خوراسگان پيش مىرفتند ، در اين ناحيه وجود داشت كه بسيار پرآب بود . بلوك قهاب ديه‌هاى بزرگى دارد كه همه به اين طريق آب پيدا مىكردند و از آنها فوايد بسيار برمىخاست . و از اين جمله‌اند ديه‌هاى : گورت ، خاتون‌آباد ، هفتشويه ، امين‌آباد و گلون‌آباد كه اين ديه‌ها هركدام براى خود نامى دارد و وقايع بسيار در آنها اتفاق افتاده و به ما رسيده است كه برخى از آنها را به مناسبت نقل خواهيم كرد . در سابق هم به دهستان قهاب و كيفيت زراعت و حضارت آن اشارت رفته بود ، از اين‌رو توضيح بيشتر را لازم نمىدانيم . همان‌طور كه گفته شده در اين ناحيه ديه‌هاى بزرگ وجود دارد و اتفاقا اين ديه‌ها صاحب نامهاى كهن ، زيبا و بزرگى نيز هستند كه نشان قدمت و كهنسالى خود را با واژه‌هاى زيباى خود داد مىزنند و اين مسأله نشان مىدهد كه اقوام ايرانى در روزگاران پيش تا چه اندازه در عمارت و آبادى آگاهى و تخصص داشته‌اند . از جملهء اين ديه‌ها ، 3 ديه است كه در اين عنوان به ذكر آنها مىپردازيم و از واژهء ديه جلمرز آغاز مىكنيم . ديه جلمرز در روستاى قهاب اصفهان در حال حاضر چندان بزرگ نيست و بر حسب سرشمارى سال 1345 فقط 121 نفر جمعيت داشته است « 1 » ولى احتمال مىرود كه امروز به حكم اينكه كل روستا آبادتر شده است ، جمعيت آن در حال حاضر بيشتر شده

--> ( 1 ) - ن . ك . به : نشريهء 289 م . آ . ا . ص 37 .